حسين برادران فر : روبه روي يكي از چايخانه‌هاي سنتي ايستاده‌ام ،داخل مغازه حسابي كدر و گرفته است. در را باز مي‌كنم،بوي تند تنباكو باعث مي‌شود حالم بر گردد. وارد مي‌شوم ،شاگرد قهوه چي به سراغم مي‌آيد:«چاي يا قليان‌؟» مي‌گويم :«چاي» چند دقيقه بعد فنجاني چاي را مقابلم مي‌گذارد.افراد داخل اين چايخانه سنتي از همه گروهي هستند.چاي را به جواني كه كنارم نشسته تعارف مي كنم. مي‌پرسد:«دنبال چيز خاصي آمده اي‌؟»مي‌پرسم يعني چي‌؟مي‌گويد:«مواد.»مي‌گويم :«نه»بلند مي‌شود،برود.مي‌گويد:«خواستي اينجا راحت گير مي‌آوري.»

به چهره بعضي‌ها كه نگاه مي‌كنم،متوجه مي‌شوم تنها قليان‌كش نيستند‌. مرد 40 ساله اي در كنارم نشسته،از او مي‌پرسم هر روز براي كشيدن قليان به اينجا مي‌آيي؟مي‌گويد: بله البته سيگاري هم هستم با قليان شروع كردم و بعد شدم يك سيگاري حسابي.
از چند نفر كه پرس و جو مي‌كنم به جز چند مرد ميانسال، اكثرا اهل همه چيزي هستند.براي اغلب آن‌ها قليان شروع ورود به عادات نامناسبي مانند اعتياد بوده است. جمع شدن دور هم و كشيدن قليان به بهانه تفريح براي خيلي از جوان‌ها مثل محمود 20 ساله شروعي براي اعتياد بوده است. محمود را در يكي از چايخانه‌هاي سطح شهر مي‌بينم كه با چهره اي خما‌ر در حال خوردن چاي و كشيدن قليان است، مي‌گويد:من در دوره دبيرستان به همراه چند نفر از دوستانم براي تفريح به وكيل آباد رفته بوديم در آنجا به اصرار دوستان و اين كه قليان ضرري ندارد و البته من هم براي اين كه كم نياورم شروع به كشيدن قليان از نوع معمولي‌ كردم.بعد از مدتي خودم قلياني خريدم و به دنبال دوستانم مي‌رفتم و حالا هم كه سيگار مي‌كشم،اما مي‌دانم اگر قليان نمي‌كشيدم حالا عادت به مصرف ترياك و كشيدن سيگار نمي‌كردم .
مرد ديگري كه ظاهرا تنها قليان مي‌كشيد، معتقد است:قليان وسيله همه كاره‌اي است؛حمل و نقل آن اسان و حملش جرمي ندارد و مي توان آن را همه جا برد.ضمن اينكه از آن براي كشيدن مواد مخدر نيز استفاده كرد. به خصوص اين قليان‌هاي كوچك ميوه‌اي كه اين روزها رسم محافل شده است. چايخانه را ترك مي كنم و به قهوه خانه‌اي ديگر مي روم .اين محل داراي دو قسمت مجزاي از هم مي باشد كه ظاهرا مشتري‌هاي قديمي از آن استفاده مي‌كنند.با سوال متوجه مي‌شوم آن‌هايي كه به قسمت دوم مي‌روند براي كشيدن قليان نمي‌روند،بلكه در آن منطقه ممنوعه قليان‌هاي بي‌سري وجوددارد كه مخصوص كشيدن ترياك و بعضي از مواد است كه البته مشتري‌هاي خيلي خاص مي‌توانند وارد اين قسمت شوند .
در يك نگاه اجمالي مي‌شود، متوجه شد كه بعضي از معتادان با كشيدن قليان به مرحله مصرف مواد رسيده‌اند، در گشت وگذار در قهوه خانه هاي سطح شهر،متوجه شدم بعضي از قهوه‌خانه‌ها مي‌تواند پاتوق كساني باشد كه شغل اصلي آن‌ها خريد و فروش مواد است‌.‌
در ادامه اين بررسي به يكي ازكمپ‌هاي ترك اعتياد مي‌روم تا از دكتر روح الله طوسي معاونت اين مركز ترك اعتياد در خصوص رده سني مراجعان به ان سوال كنم،او مي‌گويد : 60‌در صد مراجعان جوان‌هاي 20 تا 30 سال هستند
اين كارشناس در بحث ترك اعتياد، مي‌گويد: با توجيه عادت كشيدن قليان در سال‌هاي اخير مي‌توان با جرات گفت كه تقريبا همه كساني كه به اعتياد كشيده شده‌اند اولين بار با قليان يا سيگار تفنني شروع كرده‌اند‌. با توجه به جوان بودن كشور سن مصرف مواد نيز پايين آمده است. من در اين مركز پرونده‌هايي دارم كه در بررسي آن‌ها فرد ‌معتاد عنوان كرده است كه در اثر كشيدن مخفيانه مواد برروي سر قليان كم‌كم دچار اعتيادي شده است كه سال‌ها گريبان گيرش بوده است. وي در ادامه‌،پرونده محمد 23 ساله را نشان مي‌دهد كه در نتيجه مصرف مواد مخدر به صورت جاسازي مواد در سر قليان بعد از چند بار مصرف متوجه اعتيادش مي شود اما ديگر راه برگشت چندان آسان نبوده است.
دكتر طوسي در ادامه مي‌گويد:با توجه به يافته هاي پزشكي ثابت شده است كه قليان داراي مواد اعتياد آوري است كه مانند بسياري از مخدر‌ها و سيگار،داراي نيكوتين است.وقتي فردي شروع به كشيدن قليان مي‌كند،بعد از چند بار كشيدن به آن معتاد مي‌شود و اين به دليل وجود نيكوتين در توتون مي باشد. بعد از چند بار مصرف نيكوتين،تنباكو جوابگوي نياز بدن نيست و انسان را مجبور به تغيير مصرف مي‌كند كه اين تغيير مي‌تواند فرد را به سمت مصرف مواد مخدر ببرد.
اين روزها مصرف قليان‌هاي تنباكوي ميوه‌اي كه از تركيبات نامعلوم شيميايي تشكيل شده است از جمله گزينه‌هاي انتخابي كساني است كه قليان مي‌كشند .
دكتر طوسي در پايان اضافه مي‌كند:مثل قديم ،‌قليان كشان ديگر پيرمردان و پيرزنان نيستند و مي توان در بين كساني كه قليان مي‌كشند، نوجواناني را ديد كه در سني كه بايد پايه‌هاي درست زندگي شان را بريزند، با سقوط‌شان در دام اعتياد جامعه را با گروهي نيروي غيرفعال و آسيب ديده مواجه مي‌سازدكه درمانشان هزينه كلاني را به جامعه تحميل مي كند.