حالا ديگر خيلي ها شيخ را مي شناسند. بعضي كرامات او را هنوز هم به چشم مي بينند. براي همين است كه ديگر كنار قبر او هم جايي براي نشستن و خواندن فاتحه‌اي پيدا نمي كني. براي آن ها كه نمي شناسندش مي‌گويم: در ضلع شمالي صحن انقلاب همان پايين پا جمعيتي را مي بيني كه كنار قبري نشسته اند. هركسي به نيتي. قبلا قبر درست زير پاي زائران بود. حالا هم هست، فقط جاي سنگ آن را عوض كرده و گذاشته اند روي ديوار همان كنار. تأمل نكن. همان جا از روبه‌رو به امام سلام و عرض ادب كن و بنشين كنار قبر شيخ حسنعلي نخودكي اصفهاني و بهره اي ببر از نورانيت آن بزرگ مرد الهي.

مولود مبارك
مرحوم ملا علی اکبر که فرزند پسر نداشت، عهد کرده بود که به اعتاب مقدسه مشرّف و متوسل شود تا خداوند پسری به او کرامت فرماید، این سفر در سال یازدهم از خدمت او به مرحوم حاج محمد صادق تخته پولادی اتفاق افتاد و همان زمان عيال او به طفلي آبستن شد و حاجی قبل از تولّد فرزند به او بشارت پسری داد و سفارش کرده بود که آن پسر را
« حسنعلی» نام گذارد.
مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی شب دوشنبه و یا جمعه نیمه ماه ذی القعدة الحرام سال 1279 هجری قمری در اصفهان در محلّه معروف به جهانباره که گویند میهمان‌سرای سلطان سنجر بوده است، دیده به جهان مي‌گشاید.
تربیت دینی در خردسالی
خود مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی نقل مي‌كند:« بیش از هفت سال نداشتم که نزدیک غروب آفتاب یکی از روزهای ماه رمضان که با تابستانی گرم مصادف شده بود، به اتفاق پدرم، به خدمت استاد حاجی محمد صادق تخته پولادی، مشرّف شدم.
در این هنگام کسی نباتی را برای تبرک به دست حاجی داد. استاد آن را تبرک و به صاحبش رد فرمود و مقداری خرده نبات که کف دستش مانده بود، به من داد و فرمود بخور، من بی‌درنگ خوردم.
پدرم عرض کرد: حسنعلی روزه بود. حاجی به من فرمود: مگر نمي‌دانستی که روزه ات با خوردن نبات باطل مي‌گردد. عرض کردم: آری، فرمود: پس چرا خوردی؟ عرضه داشتم: اطاعت امر شما را کردم.
استاد دست مبارک خود را بر شانه من زد و فرمود: با این اطاعت به هر کجا که باید مي‌رسیدی رسیدی.»
مرحوم حاج شیخ حسنعلی از دوازده تا پانزده سالگی، تمام سال، شب‌ها را تا صبح بیدار مي‌ماند و روزها همه روز، به جز روزهاي حرام، روزه مي‌گرفت.
احاطه بر علوم
معتقد بود که بعد از علم توحید و ولایت و احکام شریعت(فقه) که تعلّم آن واجب است، تحصیل سایر علوم نیز لازم و ممدوح و جهل به آن‌ها ناپسند است و مراد از حرمت برخی از علوم و فنون، استعمال آنهاست، نه تحصیل و تعلم آن‌ها.
سفرهای جناب شیخ
مرحوم نخودکی در سال 1303 هجری قمری به عزم مشهد مقدس قدم به راه گذارد و این نخستین سفر ایشان به آن شهر منّور بود که به قصد زیارت مرقد مطهّر حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا(ع) صورت پذیرفت.
مدت توقف ایشان در شهر مقدس مشهد از یک‌سال کمتر به طول مي‌انجامد.
در سال 1311 هجری قمری برای دومین بار، به ارض اقدس رضوی مسافرت و تا سال 1314 در آن شهر توقف مي‌کند. در این مدت در مدرسه حاج حسن و فاضل خان سکنی مي‌گزیند ولی برای اشتغال به امور معنوی، حجره ای نیز در صحن عتیق به اختیار خود داشت.
در همین سفر، در مدتی بیش از یک‌سال، هر شب ختمی از قرآن مجید در حرم حضرت رضا(ع) قرائت مي‌کرده و روزها در محضر علماء زمان به کسب علوم ظاهر همت گمارده است.
مرحوم نخودکی مي‌گويد :« در همین سفر در آن زمان که در صحن عتیق رضوی به تزکیه مشغول بودم، روزی پیری ناشناس بر من وارد شد و گفت: یا شیخ دوست دارم که یک اربعین، خدمتت را کمر بندم.
گفتم: مرا حاجتی نیست تا به انجام آن پردازی. گفت: اجازه ده که هر روز کوزه آب را پر کنم. به اصرار پیر تسلیم شدم!
هر روز علی الصباح به در اطاق مي‌آمد و مي‌ایستاد و با کمال ادب مي‌خواست تا او را به کاری فرمان دهم و در این مدت هرگز ننشست.
چون چهل روز پایان یافت، گفت: یا شیخ من چهل روز ترا خدمت کردم، حال از تو توقع دارم تا یک روز مرا خدمت کنی. در ابتدا اندیشیدم که شاید مرد عوامی باشد و مرا به تکالیف سخت مبتلا کند، ولی چون یک اربعین با اخلاص به من خدمت کرده بود، با کراهت خاطر پذیرفتم.
پیر فرمان داد تا من در آستانه اتاق بایستم و خود در بالای حجره روی سجّاده من نشست و فرمان داد تا کوره و دم و اسباب زرگری برایش آماده سازم. این کار با آنکه بر من به جهاتی شاق و دشوار بود، به خاطر پیر انجام دادم و لوازمی که خواسته بود فراهم ساختم.
دستور داد تا کوره را آتش کنم و بوته بر روی آتش نهم و چند سکّه پول مس در بوته افکنم و آنگاه فرمود آنقدر بدمم تا مس‌ها ذوب شود. از ذوب آن مس‌ها آگاهش کردم.
گفت: خداوندا، بحق استادانی که خدمتشان را کرده‌ام، این مس‌ها را به طلا تبدیل فرما و پس از آن به من دستور داد بوتــــه را در« رجه» خالی کن و سپس پرسید در رجه چه مي‌بینی؟
دیدم طلا و مس مخلوط است. او را خبر دادم. گفت: مگر وضو نداشتی؟
گفتم: نه. فرمود تا همانجا وضو ساختم و دوباره فلز را در بوته ریختم و در کوره دمیدم تا ذوب شد و به دستور وی و پس از ذکر قسم پیشین، بوته را در « رجه» ریختم، ناگهان دیدم که طلای ناب است.
آن را برداشتیم و باتفاق، نزد چند زرگر رفتیم. پس از آزمایش، تصدیق کردند که زر خالص است. آنگاه طلا را به قیمت روز بفروخت و گفت: این پول را تو به مستحقان مي‌دهی یا من بدهم؟
گفتم: تو به این کار اولی هستی. سپس با هم به در چند خانه رفتیم و پیر پول را تا آخرین ریال به مستحقان داد، نه خود برداشت و نه به من چیزی بخشید و بعد از آن ماجرا از یکدیگر جدا شدیم و دیگر او را ندیدم.»
برنامه جناب شیخ در مشهد
شيخ طبيب هم بود. او قانون ابوعلی سینا را را نزد طبیب معروف و مشهور عصر مرحوم حاج میرزا جعفر طبیب تحصیل كرده بود.
فرزند ايشان نقل مي‌کند : پدرم، در کلیه ساعات روز و شب، برای رفع حوائج حاجتمندان و درماندگان؛ آماده بود.
روزی عرضه داشتم: خوبست برای مراجعه مردم وقتی مقرر شود.
فرمود:«پسرم، لیس عند ربّنا صباح و لا مساء: آن کس که برای رضای خدا، به خلق خدمت مي‌کند، نباید که وقتی معین کند.»
وصایای جناب شیخ
فرزند ایشان نقل مي‌کند: ایشان وصایای خویش را به شرح زیر به من فرمودند:
... بدان که در تمام عمر خود، تنها یک روز، نماز صبحم قضا شد، پسر بچه ای داشتم شب آن روز از دست رفت. سحرگاه، مرا گفتند که این رنج فقدان را به علت فوت نماز صبح، مستحق شده‌ای. اینک اگر شبی، تهجدم ترک گردد، صبح آن شب، انتظار بلایی مي‌کشم.
بدان که انجام امور مکروه، موجب تنزل مقام بنده خدا مي‌شود که به عکس انجام مستحبات، مرتبه او را ترقی مي‌بخشد.
بدان که در راه حق و سلوک این طریق، اگر به جایی رسیده‌ام، به برکت بیداری شب‌ها و مراقبت در امور مستحب و ترک مکروهات بوده است، ولی اصل و روح همه این اعمال، خدمت به فرزندان ارجمند رسول اکرم(ص)است.
اکنون پسرم، تو را به این چیزها وصیت و سفارش مي‌کنم: اول: آنکه نمازهای یومیه خویش را در اول وقت آن‌ها به جای آوری.
دوم: آنکه در انجام حوائج مردم، هر قدر که مي‌توانی بکوشی و هرگز میندیش که فلان کار بزرگ از من ساخته نیست، زیرا اگر بنده خدا در راه حق، گامي ‌بردارد، خداوند نیز او را یاری خواهد فرمود. »
در این جا عرضه داشتم: پدرجان، گاه هست که سعی در رفع حاجت دیگران، موجب رسوایی آدمي‌مي‌گردد.
فرمود: « چه بهتر که آبروی انسان در راه خدا بر زمین ریخته شود.
سوم: آنکه سادات را بسیار گرامی و محترم شماری و هر چه داری، در راه ایشان صرف و خرج کنی و از فقر و درویشی در اینکار پروا منمایی. اگر تهیدست گشتی، دیگر تو را وظیفه‌ای نیست.
چهارم: از تهجد و نماز شب غفلت مکن و تقوی و پرهیز پیشه خود ساز.
پنجـــم: به آن مقدار تحصیل کن که از قید تقلید وارهی.»
در این وقت از خاطرم گذشت که بنابراین لازم است که از مردمان کناره گیرم و در گوشه انزوا نشینم که مصاحبت و معاشرت، آدمی را از ریاضت و عبادت و تحصیل علوم ظاهر و باطن باز مي‌دارد، اما ناگهان پدرم چشم خود بگشودند و فرمودند:
«تصور بیهوده مکن، تکلیف و ریاضت تو تنها خدمت به خلق خدا است.»
مدت‌ها بود که پدرم بنا به مقتضیاتی در شهر مشهد سکونت نداشت و معمولاً در حومه شهر، ابتدا در ده نخودک و سپس در ده سمرقند ساکن بودیم.
رحلت
خبر رحلت آن عارف بزرگ و آن عالم ربانی به سراسر شهر فرا رسید و انبوه جمعیت برای ادای احترام و تودیع او و انجام مراسم مذهبی گرد جنازه‌اش حاضر شدند.
جنازه آن فقید علم و معرفت بر روی هزاران دست از ارادتمندان اندوهگین و سوگوارش، از محله سعد آباد مشهد در خیابان‌های شهر که عموماً به حال تعطیل درآمده بود، عبور مي‌کرد تا به ده « سمرقند » به محل سکونت‌شان رسید در آنجا بر حسب وصیّت اش در آب روان غسل داده شد.
در این هنگام دسته های بزرگ سینه زنان که سال‌ها از حرکت ایشان ممانعت مي‌شد، در سوگ آن مرد جلیل، راه افتاد و جنازه در میان غمی جانکاه، پس از غسل و کفن به شهر حمل گردید و پس از طواف به دور مرقد منور حضرت ثامن الحجج (ع)، در همان نقطه از صحن عتیق که خود پیش بینی و سفارش فرموده بود، در خاک آرمید.

امام وردي- معاون آموزش و پژوهش حوزه علمیه خراسان اظهار داشت: مشهد این جایگاه و ظرفیت را دارد تا به یک پایگاه تابستانی برای حوزویان تبدیل شود.

حجت‌الاسلام پژمان فر، معاون آموزش و پژوهش حوزه علمیه خراسان اظهار داشت: در حوزه چیزی به نام تعطیلی وجود نداشته است و همیشه به دلیل برخی ضرورت‌ها بزرگانی در ایام تابستان کلاس‌هایی را به منظور تأمین نیازمندی‌های علمی طلاب در عرصه‌های غیر ادبی و فقه و اصول برگزار مي‌کردند.
وی با بیان اینکه تابستان فرصتی برای مدیران محسوب مي‌شود تا فضاهای آموزشی معرفتی را با رویکردهای متفاوت برای طلاب ایجاد کنند، ادامه داد: شاهد هستیم که استادان در گذشته نیز با هم به مسافرت مي‌رفتند و در آنجا کتاب‌ها و مقالاتی را در حوزه‌های مختلف به نگارش در مي‌آوردند.
حجت‌الاسلام پژمان‌فر با تأکید بر ارائه سبک‌های جدید،‌ ابراز داشت: نه تنها طلبه مشهدی بلکه طلاب تمامی شهرها باید بتوانند با بهره مندی از فرصت‌های به وجود آمده از نزدیک با روش درس و سبک‌های استادان شهرهای دیگر آشنا شوند.
وی با اشاره به شرایط مساعد آب و هوایی مشهد، تصریح کرد: مشهد این جایگاه و ظرفیت را دارد که به یک پایگاه تابستانی برای حوزویان تبدیل شود و در کنار اینکه یک حوزه قوی و قدرتمند برای رفع نیازمندی‌های کل کشور به شمار مي‌رود با ارائه دروس مختلف و فراهم کردن بسترهايی، حضور علما در مشهد ارتقا یابد. معاون فرهنگی جامعه‌المصطفی العالمیه واحد مشهد با اشاره به جاذبه حضرت رضا(ع) و انتظاراتی که در این زمینه از حوزه خراسان مي‌رود، افزود: جاذبه حضرت رضا(ع) برای حوزه علمیه خراسان انتظارات بین‌المللی را ایجاد کرده، زیرا در فصل تابستان استادان نه تنها از سراسر کشور بلکه از کشورهای دیگر به مشهد مي‌آیند.
بهره‌مندی از حضور علما در فصل تابستان در مشهد
وی افزود: هیچ گاه جز در این مقطع زمانی نمي‌توان علما و فضلا را در مشهد گرد هم آورد؛بنابراین از این ظرفیت باید استفاده کرده و طرح و برنامه ای را برای بهره‌مندی از حضور این افراد در اجرا کنیم.
حجت الاسلام پژمان‌فر، با بیان اینکه حوزه خراسان به عنوان يك قطب جدی در این محور مطرح خواهد بود، اذعان داشت: البته تاکنون این روند با چنین انسجامی مطرح نبوده و هنوز با آنچه که باید انجام شود، فاصله داریم اما خوشبختانه روند رو به رشدی را شاهد هستیم.
وی با تأکید بر شناسایی ظرفیت‌های موجود در حوزه علمیه خراسان، یادآور شد: نیاز است؛ یک جامعه آماری تألیفاتی را که در این حوزه انجام شده رصد و تقریرات و مکتوباتی که علمای بزرگ در حوزه خراسان داشته اند، معرفی کنند.
معاون آموزش و پژوهش حوزه علمیه خراسان با تأکید بر اینکه استقبال طلاب از کلاس‌های بزرگان باید بیش از آنچه که الان است، باشد، خاطرنشان کرد: به دلیل نبود زیرساخت‌های لازم و نیز برنامه‌های تابستانی و تبلیغی طلاب در فصل تابستان، کلاس‌ها باید به گونه‌ای برگزار شود که فرصت استفاده از آن برای همه طلاب فراهم شود.
پژمان فر با تأکید بر اینکه در کنار برگزاری این کلاس‌ها باید ظرفیت استفاده عمومی از آن در فضای حوزه ایجاد شود، بیان داشت: بهترین راه برای این موضوع توجه به این ظرفیت و برنامه‌ریزی منسجم و فرهنگ‌سازی است که ممکن است؛ چند سال به طول انجامد.
وی با بیان اینکه باید دروس جانبی حوزه در تابستان توسط علما در شهرهایی همچون مشهد و قم برای تمامی طلاب ارائه شود، اظهار داشت: حوزه‌ها نیز همچون دانشگاه‌ها که برخی از دروس را در تابستان ارائه مي‌کنند باید برخی از کلاس‌ها را به تابستان منتقل کرده و به صورتی برنامه ریزی کنند که از این ظرفیت حداکثر استفاده شود.

عضو مجلس خبرگان رهبری بر ایجاد دانشگاه مهدویت در کشور تأکید کرد و گفت: باید عده ای از دانش پژوهان برای شکل‌گیری دانشگاه مهدویت متمرکز شوند.

آیت‌ا... حسن ممدوحی با بیان اینکه ظهور با نابودی فساد در جهان محقق می‌شود، تصریح کرد: در بعضی از روایت ذکر شده است که قبل از ظهور حضرت ولی عصر(عج) تحولی عظیم در جهان هستی اتفاق مي‌افتد، آن چنان که سلاح‌ها در مقابل یکدیگر قرار مي‌گیرند.
وی یادآور شد: در روایات ذکر شده است که در این تحول برآیند نیروی مقابل دشمنان اسلام به صفر مي‌رسد و جهان هستی خود را برای ظهور بقیه‌ا... آماده مي‌کند.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با بیان اینکه شناخت امام زمان(عج) دارای مراتب و درجاتی است، یادآور شد:‌ شناخت درجات حضرت مهدی(عج) به ظرفیت وجودی و رشد معنوی هر فرد بستگی دارد از این رو هر فرد با توجه به رشد معنوی که کسب کرده این درجات را درک خواهد کرد.
وی ابراز داشت: درک و شناخت مسائل علمي‌و عرفانی از ابتدایی ترین مرتبه تا عالی‌ترین درجه آن وابسته به ظرفیت هر فرد است و این امر در گرو شناخت فرهنگ مهدوی محقق مي‌شود

مدیر مدرسه علمیه حضرت مهدی(عج) مشهد گفت: سازندگی معنوی ادامه مسیر راه امام(ره) در تهاجم علیه غرب است.

حجت‌الاسلام نظافت، با بیان اینکه تهاجم فرهنگی کنونی از سوی غرب در برابر تهاجم امام(ره) در اوائل انقلاب است، اظهار داشت: انقلاب اسلامي‌تهاجم فرهنگی را در کشورهای غربی در اوائل انقلاب مطرح و هم‌اکنون غربی‌ها به اصطلاح پاسخگوی آن تهاجم هستند.
وی با بیان اینکه با تقویت ایمان تهاجم شکل معکوس به خود مي‌گیرد، افزود: اگر ایمان مردم قوی شود تهاجم مسیرش عوض و یا هیچ تأثیری نخواهد داشت.
حجت‌الاسلام نظافت با اشاره به اینکه حضور در عرصه خدمت بدون چشم‌داشت خودسازی محسوب مي‌شود، ادامه داد: ترویج معارف معنوی با زبان و عمل یک انقلاب تلقی مي‌شود.
مدرس حوزه علمیه مشهد، بی‌توجهی به سازندگی معنوی را خسارت جبران‌ناپذیر دانست و اظهار داشت: روحانیان سازندگی معنوی سربازان خط مقدم مذهب و دین هستند.
وی استمرار سازندگی معنوی را باعث خودکفایی فرهنگی روستاها و پویاشدن روستايیان عنوان کرد و خواستار شناسایی نخبگان روستایی توسط طلاب و روحانیان بسیج سازندگی معنوی و حمایت از آن‌هاشد. گفتنی است، طرح بسیج سازندگی معنوی دوازده تیر ماه آغاز و تا هجده مردادماه سال جاری در 33 روستا شهر فریمان برگزار خواهد شد.

هم‌زمان با ولادت امام زمان(عج)، مراسم عمامه‌گذاري شماري از طلاب حوزه علميه مشهد با حضور حضرت آيت‌ا... مرتضوي از علماي برجسته مشهد برگزار شد.

به گزارش پايگاه اطلاع‌رساني بصيرت، حضرت آيت‌ا... حاج سيدحسن مرتضوي در سخناني با اشاره به آثار و بركات ميلاد حضرت بقيه‌ا...(عج) در روايات، ولادت با سعادت امام زمان(عج) را موجب خير و بركت براي تمام جهانيان دانستند و بر استفاده هر چه بيشتر از اين ايام تاكيد كردند.
ايشان در سخنان خود با اشاره به برخي روايات در باب مهدويت، وظيفه منتظران به خصوص، طلاب و سربازان حضرت بقيه‌ا...(عج) را بسيار دشوار و سنگين معرفي كردند.
آيت‌ا... مرتضوي تاكيد كردند: همه طلاب بايد با عمل به روايات و سخنان معصومين(ع) و خوب درس خواندن به نداي غربت امام زمان(عج) در عصر كنوني پاسخ دهند.
اين استاد برجسته حوزه در ادامه طلاب جوان را به مطالعه و تحقيق بيشتر در مباحث مهدويت فراخواندند و افزودند: با مطالعه و تحقيق بيشتر، شبهات موجود در اين زمينه، پاسخ داده مي شود.
معظم له در پايان ابراز اميدواري كردند كه همه جهانيان و مسلمين از بركات ميلاد فرخنده حصرت حجت(عج) بهره مند شوند.

مسئول گروه مبلغان قرآن دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی گفت: روحانیت و مبلغان باید در تغییر نظام ارزشی، گوی سبقت را از دشمنان بگيرند و جامعه را به سوی ارزش‏های اسلامی و دینی سوق دهد.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در مشهد، حجت‏الاسلام محمدعلی فیض آبادی، مسئول گروه مبلغان قرآنی دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، در دومین جلسه کارگاه آموزشی جنگ نرم در قرآن، ویژه مبلغان قرآنی دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی که در مجتمع شهید‏هاشمی‏نژاد مشهد برگزار شد، با اشاره به اینکه بسیاری از مسائل مبتلا به جامعه امروز را می توان با بهره مندی از قرآن حل کرد، اظهار داشت: همه مسائل تربیتی در قرآن وجود دارد که می توان با استفاده از آن‏ها فرزندان شایسته و صالحی را به جامعه تحویل دهیم.
حجت الاسلام فیض آبادی دو ویژگی جوان را کار و معنویت عنوان کرد و گفت: جوانی که می‏خواهد مورد قبول پیامبر باشد، باید این دو خصیصه در زندگی اش نمود داشته باشد.
وی وظیفه مبلغان را پاسخ به نیازهای هدایتی مردم عنوان و تصریح کرد: همه مردم نیازمند هدایت هستند اما باید توجه داشت مبلغان باید در این زمینه از تخصص کافی برخوردار باشند و حداقل به یک دوره از مسائل کلام دینی مسلط باشند.

حضرت آيت‏ا... سبحانی با بیان اینکه ‌مغرب زمین‌ در مقابل اخلاق مطلق، یک اخلاق نسبی مطرح کرده است، گفت: این‏ها غافل هستند، چون اخلاق عملی همچون آداب و رسوم‌ نیست که از یک منطقه به منطقه دیگر متفاوت باشد، اخلاقی که بر اثر فطرت و درون‌گرایی و احکام عقل است، ثابت و راسخ است.
این مدرس سطح عالی حوزه علمیه قم در جمع طلاب و فضلای حوزه علمیه مشهد در مدرسه علمیه عالی نواب به بررسی رابطه علم فقه و اخلاق پرداخت وگفت: علم فقه هم مثل اخلاق است. اخلاق می‌گوید؛ راستی و راستگویی زیباست. فقه هم می‌گوید؛ راستگویی واجب است، اخلاق می‌گوید

دروغگویی قبیح است، فقه هم می‌گوید دروغگویی حرام است. اما مسئله این است که اخلاقی که ما می‌گوییم، اخلاق نظری است نه اخلاق عملی. مثال‌هایی که من زدم، اخلاق عملی است اگر اخلاق نظری را در نظر بگیریم اصلا اخلاق و فقه موضوعا و محمولا دو علم متمایزند؛ اخلاق درباره صفات درونی بحث می‌کند در حالی که فقه درباره افعال بیرونی بحث می‌کند، اخلاق می‌خواهد بگوید که شجاعت زیباست، بخل قبیح است، در حالی که فقه مربوط به افعال بيرونی است؛ نماز، روزه، زکات، جهاد.
وی افزود: بنابراین در اخلاق نظری، موضوع فضایل و رذایل است، در حالی که موضوع فقه، افعال مکلفان است. اگر مبحث را از اخلاق نظری بیاوریم به اخلاق عملی، موضوع‏شان گاهی یکی می شود. سئوالی که معمولا مطرح است این است که آیا می‌شود یک مسئله را هم اخلاقی بدانیم و هم فقهی؟ پاسخ این است که اگر اخلاق نظری باشد نه، اخلاق نظری در درون و پيرامون فضائل و مناقب نفسانی بحث می‌کند، چون در درون بحث می‌کند، موضوعا و محمولا با فقه فرق دارد، اما اگر پایین‌تر بیاییم به اخلاق عملی صدق، کذب، پیمان‌شکنی، عمل به پیمان، بله موضوع‏شان یکی است اما محمول‌ها با هم فرق می‌کند.
حضرت آيت‏ا... سبحانی در پاسخ این سئوال که آیا یک مسئله می‌تواند هم موضوع فقه باشد و هم موضوع اخلاق ابراز داشت: اگر اخلاق نظری منظور باشد اصلا ارتباطی ندارند؛ اما اگر از اخلاق نظری تنزل کنیم به اخلاق عملی مانند صدق، کذب، رشوه، عدل، ظلم، بله. در اخلاق عملی، موضوع واحد ممکن است هم محکوم به احکام خرد باشد و هم محکوم به احکام شرع.
وی با اشاره به این سئوال که آیا با وجود علم فقه، به اخلاق نیازی هست، بیان داشت: پاسخ ظاهرا منفی است، تمام بحث اخلاق به خصوص اخلاق نظری در درون و به ملکات حسنه و ملکات سیئه مربوط است که فقه در آن جاها راه ندارد. در فقه، کار فقیه تنظیم زندگی فردی و اجتماعی است، البته اگر کسی به فقه عمل کند، مسلما سعادتی در کنارش هست. این جای بحث نیست اما علم فقه ما را از علم اخلاق بی‌نیاز نمی‌کند. البته از مقام فقه نمی‌کاهیم، ولی هر عملی برای خودش یک مکان و موضعی دارد، همان طوری که علم فقه، بی‌نیاز از علم کلام و ادبیات عرب نیست، بی‏نیاز از اخلاق هم نیست.
حضرت آيت‏ا... سبحانی گفت: این روزها برخی در مقابل اخلاق مطلق به فکر اخلاق نسبی افتاده‌اند، ما معتقدیم اخلاق مطلق است، راستگویی در تمام عالم، حسن است و پیمان شکنی در تمام عالم قبح. ولی مغرب زمین آمده در مقابل اخلاق مطلق، یک اخلاق نسبی مطرح کرده است یعنی ممکن است راستگویی در یک محیط پسندیده باشد اما در محیط دیگر نباشد. حال آنکه این‌ها غافل هستند که اخلاق عملی، آداب و رسوم نیست که از یک منطقه به منطقه دیگر متفاوت باشد، اخلاقی که بر اثر فطرت و درون‌گرایی و احکام عقل است مانند کوه ثابت و راسخ است.
حضرت آيت‏ا... سبحانی یادآور شد: هر هفته سرمایه‌های علمی خود را حساب کنید ببینید مایه‌های علمی شما کم شده یا زیاد، اینکه می فرمایند «من استوی یوماه فهو مغبونٌ.» یا « إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِی خُسْرٍ» دلیلش چیست؟ به این خاطر است که انسان سرمایه را داده، چیزی گیرش نیامده است. گاهی سرمایه محفوظ است، درآمد ندارد این را ضرر می‌گویند اما گاهی سرمایه را داده هیچ چیز جایش نیامده است، به این خسران می‌گویند.
وی در پایان خطاب به جوانان خاطرنشان کرد: دوران، دوران درس خواندن است، مشهد هم حوزه عظیمی است با استادان و علمای برجسته، قدر جوانی را بدانید در دوران جوانی همه نوع تحصیل سرمایه آسان است، قرآن و حدیث حفظ کردن، فقه و ریاضیات خواندن و... وقتتان را با تلویزیون و بحث‌های موسمی و موردی تلف نکنید، جهان اسلام انتظار دارد، شما درس بخوانید و مبلغ و محقق بشوید، پرچم اسلام را بگیرید و با جهانیان راه را برای حضرت مهدی(‌عج) بگشایید.